Umhverfisáhrif mataræðis aukast

Flestir þekkja þær opinberu ráðleggingar um mataræði að æskilegt sé að velja fyrst og fremst lítið unnar matvörur sem eru ríkar af næringarefnum frá náttúrunnar hendi, því mikið unnar matvörur stuðli að þyngdaraukningu. Fjöldi rannsókna sýna fram á það að með því að borða hollan og fjölbreyttan mat stuðli maður að góðri heilsu og vellíðan.

Minna hefur verið kannað um tengsl unninna matvæla og umhverfisáhrifa en ný rannsókn, sem birtist á dögunum í The Lancet, tengir aukna neyslu unninna matvæla við meiri losun gróðurhúsalofttegunda. Þar kemur enn fremur fram að neysla á svokölluðum ofunnum matvælum hafi aukist mikið á sl. 30 árum.

Hægt er að flokka matvæli skv. svokölluðu NOVA kerfi sem byggir á eðli og umfangi matvælavinnslunnar. Skiptir kerfið matvælum í fjóra flokka frá óunnum til ofurunninna matvara (e. ultra-processed).

Ofunnin matvæli einkennast af mikilli vinnslu, íblöndun aukaefna sem hafa það hlutverk að gera afurðina bragðgóða og sjónrænt aðlaðandi. Dæmi um ofunnin matvæli eru unnar kjötvörur á borð við nagga, pylsur, sykrað morgunkorn, gos, matur og drykkur sem innihalda sætuefni og bragðefni og frosnar tilbúnar máltíðir.

Rannsóknin skoðaði matvælakaup á stórborgarsvæðum í Brasilíu á 30 ára tímabili og reiknaði út losun gróðurhúsalofttegunda, vatnsfótspor og vistspor á hverja 1000 kkal af keyptum mat og drykk, auk þess að kanna hvernig magn vinnslu matvæla hefði áhrif á útblástur gróðurhúsalofttegunda.

Frá árinu 1987 til 2018 jókst losun gróðurhúsalofttegunda vegna mataræðis um 21%, vatnsfótsporið jókst um 22% og vistsporið um 17%. Breytingar á áhrifum matvælavinnslu á loftslagið var misjafnt, það minnkaði í einhverjum tilfellum þegar um var að ræða minna unnin matvæli. En eftir því sem matvæli eru meira unnin aukast áhrif þeirra á loftslagið. Þannig hafa áhrif matvælavinnslu ofunninna matvæla aukist um 183% á þessu þrjátíu ára tímabili.

Niðurstöðurnar benda því til þess að umhverfisáhrif mataræðis hafi aukist ásamt auknum áhrifum frá ofurunnum matvælum. Þetta þýðir að mataræði er ekki eingöngu að verða skaðlegra heilsu manna heldur einnig plánetunnar. Höfundar rannsóknarinnar benda á að þörf sé á breytingu á núverandi þróun til að efla sjálfbær heilbrigð matvælakerfi.