Stofnræktun á útsæðiskartöflum

Höfundur: Vilmundur Hansen

Bændasamtök Íslands og Matís hafa gert með sér samkomulag um vefjaræktun á stofnútsæði kartaflna. Í samkomulaginu felst að Matís framkvæmi verkþætti sem snúa að vefjaræktun kartaflna, meðal annars að taka vaxtarsprota, vefjaræktun, spírun þeirra og veiruprófun.

Axel Snæland, formaður deildar garðyrkjubænda innan Bændasamtaka Íslands, segir að samkomulagið feli í sér að Matís taki að sér að sjá um vefjaræktun á stofnútsæðiskartöflu.

„Deild garðyrkjubænda innan Bændasamtakanna stóð fyrir gerð samningsins við Matís, sem felur í sér vefjaræktunarhluta stofnræktunar útsæðiskartaflna. Verkefni Matís felur í sér að skila af sér vefjaræktuðum útsæðiskartöflum, Premier, Gullauga, Helga og Rauðar íslenskar, sem eru lausar við veirur og sjúkdóma, eins og til dæmis kláða og hringrot. Auk þess sem kartöflurnar eru valdar með tilliti til útlits.“

Tilgangurinn með vefjaræktun á kartöflum er að tryggja að við eigum áfram hér á landi sjúkdóms- fríar kartöflur.

„Því miður er það svo að víða um heim eru sjúkdómar í kartöflum landlægir og margir þeirra sjúkdóma geta borist hingað til lands og valdi miklum skaða ef við gætum þess ekki að hafa vaðið fyrir neðan okkur,“ segir Axel.

Yrki í almennri ræktun

Guðrún Birna Brynjarsdóttir, sérfræðingur hjá Bændasamtökum Íslands, segir að fjögur yrkin sem um ræðir séu þau yrki sem hafa verið í stofnútsæðisræktun og almennri ræktun hér á landi.

„Stofnútsæðisræktendur hér á landi eru þrír, Birgir Hauksson í Sigluvík og Einar Grétar Jóhannsson, Eyrarlandi við Eyjafjörð og Bjarni Hákonarson í Dilksnesi við Hornafjörð. Vinna við verkefnið er hafið þrátt fyrir að seinkanir hafi orðið, til dæmis á afhendingu ræktunarklefa.“

Stofnútsæðisbændur velja gæðakartöflu

Vefjaræktunarklefi Matís. *Mynd / Sæmundur Sveinsson*

Í heild tekur stofnræktunarferlið þrjú ár og fer þannig fram að stofnútsæðisbændurnir velja bestu kartöflurnar úr sinni stofnrækt og afhenda sérfræðingum Matís, sem síðan sjá um að taka vefjasýni til áframræktunar í húsnæði Matís.

„Næsta vor taka fyrrnefndir stofnræktunarbændur við um það bil 2.300 vefjaræktuðum hnýðum frá Matís til framhaldsræktunar og er miðað við að hnýðin séu að meðaltali 15 grömm. Það er síðan í þeirra höndum að fjölga þeim næstu árin og reiknað er með að þær verði í boði fyrr almenna kartöflubændur árið 2026,“ segir Axel.

Vefjaræktun á æti

Sæmundur Sveinsson, sérfræðingur hjá Matís, sér um verkefnið fyrir hönd Matís.

Spírur á æti *Mynd / Sæmundur Sveinsson*

„Eftir að kartöflurnar, sem vonandi eru smitfríar, komu í mínar hendur, lét ég þær spíra og tók svo spírurnar og sótthreinsaði þær og drap allar örverur sem voru utan á þeim. Því næst voru spírurnar skornar í nokkra bita með brumi og bitarnir settir á æti í glerflöskum sem inniheldur plöntuvaxtarhormón eins og auxin, giberalín og kínetín. Á þessu skeiði eru plöntuvísarnir aldir í glerskáp með lýsingu og þannig er verkefnið statt í dag. Næsta skref verður síðan að skipta plöntunum upp og athuga hvort þær séu ekki örugglega lausar við veirusmit og fjölga þeim í þann fjölda sem samningurinn gerir ráð fyrir. Ég skila svo af mér litlum plöntum í næringarhlaupi í áframræktun til stofnkartöfluræktenda til gróðurhúsaræktunar í mold næsta vor ef allt gengur eftir,“ segir Sæmundur.