MAST segir að næringarskortur hafi valdið sauðfjárdauðanum árið 2015

Þúsundir fjár drápust hjá íslenskum sauðfjárbændum á vordögum 2015. Voru uppi getgátur um að um smitsjúkdóm kynni að vera að ræða, eða áhrif af eldgosi. Nú hefur Matvælastofnun hins vegar komist að þeirri niðurstöðu að svo hafi ekki verið.  

 

Í tilefni fréttaflutnings í síðustu viku um að orsök sauðfjárdauðans árið 2015 sé óþekkt vill Matvælastofnun árétta fyrra álit sitt um að orsök sauðfjárdauðans árið 2015 hafi verið næringarskortur.

 

Léleg hey eftir slæmt tíðarfar

 

Að mati stofnunarinnar má rekja næringarskortinn til margra samverkandi þátta en fyrst og fremst til lélegra heyja vegna vætutíðar sumarið 2014 og til mikils kulda veturinn eftir. Féð fékk nóg hey en það var illmeltanlegt og næringarsnautt. Afleiðingarnar voru þær að féð fékk ekki nægjanlega orku til að viðhalda starfsemi líkamans, framleiða hita og öll umframorka fór í vöxt fóstra.

 

Ekki fékkst fjárveiting til að ljúka rannsókn

 

Haustið 2015 bentu rannsóknarniðurstöður hvorki til þess að um smitsjúkdóm né áhrif frá eldgosinu í Holuhrauni væri að ræða. Á þeim tíma hafði Matvælastofnun þó fyrirvara á fyrrnefndu áliti sínu þar sem ekki var hægt að útiloka aðrar undirliggjandi orsakir með óyggjandi hætti og óskaði því eftir opinberu fjármagni til áframhaldandi rannsókna. Ekki fékkst fjármagn til að halda rannsókninni áfram.

Matvælastofnun hélt hins vegar áfram að safna upplýsingum frá bændum um afdrif, heimtur og ástand fjárins að lokinni smölun sumarið og haustið 2015. 

 

Engin óeðlileg afföll sumarið 2015

 

Ekki varð vart við óeðlileg afföll yfir sumarmánuðina 2015, féð virtist almennt skila sér vel af fjalli og í góðu ásigkomulagi. Skýrsluhald sauðfjárbænda studdi við það, árið 2014 var meðalfjöldi lamba til nytja 1,66 en árið 2015 var hann 1,63. 

 

Árið 2014 var 519.568 lömbum slátrað og meðalfallþunginn var 16,6 kg. Árið 2015 var hins vegar töluvert færri lömbum slátrað, eða 504.844, en einungis 0,1 kg munaði á fallþunga milli ára, sem var 16,5 kg. Matvælastofnun fylgdi málinu eftir með því að hafa samband við bændur sem urðu fyrir miklum afföllum og fylgjast með gangi mála hjá þeim.

 

Fjöldi sérfræðinga sammála áliti MAST

 

Á málþingi Landbúnaðar­háskólans 3. mars sl. um sauðfjárdauðann, með vísindamönnum skólans, ráðunautum, starfandi dýralæknum og sérfræðingum Matvælastofnunar, var tekið undir niðurstöðu Matvælastofnunar. 

 

Að öllu samanlögðu er hafið yfir skynsamlegan vafa að orsök sauðfjárdauðans 2015 var næringarskortur sem kom fyrst og fremst til vegna lélegra heyja frá sumrinu áður. 

 

Matvælastofnun birti þetta álit sitt í nóvember 2015 og áréttaði það í starfsskýrslu sinni 2015 (bls. 49–50). 

 

Fram kemur í tilkynningu MAST að mikilvægt sé að draga lærdóm af sauðfjárdauðanum og hve brýnt það er að þekkja innihald fóðursins og meltanleika þess. Taka heysýni, láta mæla þau og reikna út fóðurgjöf miðað við orkuþörf og aðra mikilvæga áhrifaþætti.