Landbúnaður á forsendum morgundagsins

Höfundur: Svavar Halldórsson

Nauðsynleg og tímabær uppstokkun á íslensku landbúnaðarkerfi er yfirvofandi. Þar kemur margt til. Tækninýjungar, breytt viðhorf og öðruvísi neysla blasa við ef horft er yfir hið alþjóðlega matvælasvið. Þau ríki og búgreinar sem aðlagast þessu munu lifa af.

Að undanförnu hefur undirritaður vakið athygli á því í greinum og viðtölum að kröfur varðandi umhverfismál, gegnsæi og dýravelferð hljóta að verða til grundvallar opinberum stuðningi við matvælaframleiðslu á Íslandi. Næsti búvörusamningur verður allt öðruvísi en sá sem nú er hálfnaður.

Verðmætasköpun er grunnur lífskjara

Við munum í auknum mæli sjá samruna atvinnugreina, meðal annars í nýjum líftæknifyrirtækjum sem nýta afurðir plantna og dýra til að skapa verðmætar afurðir. Við höfum nokkur nýleg íslensk dæmi þar sem nýsköpunarfyrirtæki sem vinna með afurðir plantna eða dýra hafa slitið barnsskónum og eru að skila milljarða gjaldeyristekjum fyrir þjóðarbúið. Þessi fyrirtæki eiga það sameiginlegt að nýta hugvit og menntun til að skapa verðmæti og útflutningstekjur úr hreinni íslenskri náttúru. Oft er þetta verðmætasköpun á sviði fæðubótar- eða lyfjaiðnaðar sem ekki var til fyrir fáeinum áratugum. Vart þarf að deila um að öflug fyrirtæki og atvinnulíf eru grundvöllur góðra lífskjara hér á landi til lengri tíma.

Öflug líftæknifyrirtæki í sókn

Algalíf, Ísteka, Primex, Genís og Kerecis eru dæmi um fyrirtæki af þessum toga. Öll eiga þau það sameiginlegt að nýta hugvit og líftækni til að skapa störf. Öll eru þau líka til fyrirmyndar þegar kemur að umhverfismálum, dýravelferð og öðru er lýtur að samfélagsábyrgð. Rétt er að nefna alveg sérstaklega Algalíf og Ísteka, en segja má um bæði fyrirtæki að þau séu vaxin upp úr sprotastiginu. Hvort um sig skapar nú um 40 vellaunuð störf og bæði skila samfélaginu umtalsverðum gjaldeyristekjum.

Bindur kolefni og losar súrefni

Bæði þessi fyrirtæki eru einnig til fyrirmyndar þegar í umhverfis- og samfélagsmálum. Algalíf, sem framleiðir fæðubótarefnið astaxanthín úr plöntu-örþörungum, er líklega eitt af fáum fyrirtækjum landsins sem bindur meira kolefni en það losar. Þetta skýrist af því að hliðarafurð þess er ekki kolefni sem þarf að jafna eins og hjá flestum, heldur súrefni sem losað er út í andrúmsloftið.

Sérstakir samningar um dýravelferð

Líftæknifyrirtækið Ísteka er eina afurðafyrirtækið í íslenskum landbúnaði sem gerir dýravelferðarsamninga við alla þá bændur sem það skiptir við. Fyrirtækið framleiðir verðmætt lyfjaefni úr hryssublóði. Allt ferlið er vottað og undir eftirliti dýralækna og innlendra og erlendra stofnana. Líftæknifyrirtæki af þessu tagi eru afar mikilvæg fyrir Ísland. Þau fimm fyrirtæki sem nefnd voru hér að framan skila líklega fjórum til fimm milljörðum króna af gjaldeyri til þjóðarbúsins á ári. Fyrir utan auðvitað að skapa samanlagt um 150 störf.

Skynsamleg auðlindanýting

Mikilvæg forsenda þess að Ísland geti verið góður staður til að búa á, er að við nýtum auðlindir okkar og hugvit til að skapa verðmæti. Undirritaður hefur að undanförnu bent á það í nokkrum greinum að tími sé kominn til að stokka upp íslenska landbúnaðarstefnu og gera umhverfismál að hornsteini sem allt annað hvílir á. Gera ætti ströng skilyrði um umhverfisábyrgð, gegnsæi og dýravelferð að forsendum þess að hið opinbera styðji við landbúnað eða aðra matvælaframleiðslu. Sem betur fer eru langflestir bændur, útgerðir og aðrir sem að þessum greinum koma, með þessi mál í mjög fínu lagi. Með vandaðri stefnumótun sem byggir á bestu fáanlegu upplýsingum og rannsóknum – og auðvitað upplýstum spám um hvert við stefnum – er líklegt að við getum tryggt framtíðarlandbúnað í sessi. Þannig gætum við tryggt að komandi kynslóðir taki við blómlegum sveitum um allt land. En þá verðum við líka að vera óhrædd að stíga þau skref sem nauðsynleg eru og taka ákvarðanir á þeim forsendum sem hér hafa verið ræddar.