Kartöflubirgðir litlar í landinu
Eins og greint var frá í síðasta Bændablaði var uppskerubrestur hjá kartöflubændum í Eyjafirði. Af þeim sökum eru birgðirnar minni í landinu, en uppskeran var slök víðar.
Sigurbjartur Pálsson, kartöflubóndi á Skarði í Þykkvabæ, segir augljóst að það sé minna til af kartöflum í landinu en í fyrra. Langstærstur hluti kartöfluuppskerunnar kemur úr Þykkvabænum, en miðað við það sem Sigurbjartur hefur heyrt frá bændum í kringum sig er uppskera Þykkbæinga nálægt 70 prósent af því sem var í fyrra, sem var meðalár.
Þá dugði uppskeran svo að segja alveg þangað til bændur hófu upptöku að nýju í sumar.
Mun ekki birtast sem vöntun
Sigurbjartur bendir á að þrátt fyrir minni uppskeru sé ekki víst að hún birtist neytendum sem vöntun.
„Við höfum í samstarfi við kartöfluverksmiðjuna möguleika á því að stýra því hvert kartöflurnar fara,“ segir hann. Í þessu árferði noti verksmiðjan innflutt hráefni á meðan hærra hlutfall af innlendu framleiðslunni fer ferskt á neytendamarkað.
„Gagnvart venjulegu fólki sem fer út í búð og kaupir sér poka af kartöflum er ekkert sjálfgefið að þetta skipti máli.“ Afurðirnar úr kartöfluverksmiðjunni eru ýmsir réttir og forsoðnar kartöflur sem fást í verslunum eða fara í mötuneyti og á veitingastaði.
Kemur niður á bændum
Jón Helgi Helgason segir að þrátt fyrir að neytendur muni ekki verða varir við að kartöflubirgðir í landinu séu litlar muni þetta koma niður á framleiðendunum. Hann er stjórnarmaður í deild garðyrkjubænda hjá Bændasamtökum Íslands og stundar kartöflurækt á Þórustöðum í Eyjafirði.
Hann gerir ráð fyrir að kartöflur norðan heiða verði að öllum líkindum búnar snemma en önnur landsvæði ættu að geta fyllt í skarðið. Þetta ójafnvægi kallar á að innflutningsaðilar setji pressu á að tollaglugginn, það er tollfrjáls innflutningur á kartöflum, verði opinn í ljósi birgðastöðu.
Það komi niður á bændum sem vilji sjá neytendum fyrir ferskum kartöflum í verslunum.
„Þá fara verslanir að sperra innkaupaverðið niður til bænda sem þurfa að fara að keppa við innflutning tollalaust,“ segir Jón Helgi. Hann bendir á að smásöluverð á kartöflum hafi ekki lækkað þó svo að tollurinn sé felldur niður.
Vantar hvata til að rækta meira
Efld tollvernd yrði að hans mati til þess að hvetja bændur til að auka ræktun. Eins og staðan er núna sjá þeir ekki hag sinn í að stækka við sig með það að markmiði að eiga nægar birgðir allt árið þar sem þeir óttist alltaf að þurfa að keppa við tollfrjálsar erlendar kartöflur sem eru ódýrari fyrir verslanirnar í innkaupum. „Framboð og eftirspurn tala ekki saman í þessu. Það hækkar ekkert afurðaverðið þó svo að það sé lítið framboð,“ segir Jón Helgi.
Hann bendir á að kartöflubændur hafi lagt í sama kostnað á hvern hektara, jafnvel aðeins meira til þess að reyna að hraða vextinum. Frostanætur í byrjun september hjálpi ekki til, en tjónið af þeim völdum eigi eftir að koma í ljós þegar kartöflurnar blotna upp og skemma út frá sér í geymslu.
„Þetta veður og þessi uppskerubrestur er að valda því að það er tap á rekstri flestra búa hérna norðan heiða. Það er engin trygging sem tekur á þessu tjóni og verða bændur bara að taka þetta á sig. Einhverjir bændur þurfa jafnvel að huga að því að leita sér að vinnu til að brúa bilið,“ segir Jón Helgi.
