Hugmyndir lagðar fram um uppstokkun á stuðningskerfi sauðfjárbænda

Sjávarútvegs- og landbúnaðar­ráðherra hefur í samráði við Bændasamtök Íslands (BÍ) ákveðið að flýta viðræðum um endurskoðun samnings um starfsskilyrði sauðfjárræktar og skipa samninganefndir á vegum ríkisins og bænda. Í kjölfarið hefjast viðræður um endurskoðun samningsins í stað þess að fara fram árið 2019 líkt og áður var ráðgert.

Viðræður aðila munu fara fram á grunni þeirra tillagna sem samráðshópurinn hefur skilað til ráðherra. Þá munu Bændasamtök Íslands í komandi viðræðum leggja áherslu á ályktanir Búnaðarþings og tillögur aðalfundar Landssamtaka sauðfjárbænda. Að sama skapi munu stjórnvöld m.a. leggja áherslu á þær aðgerðir sem kveðið er á um í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Stefnt er að því að ljúka heildar­endurskoðun samningsins síðar á þessu ári.

Bændur hafa nú þegar tilnefnt sitt fólk í samninganefnd en frestur til þess rann út 1. ágúst. Fulltrúar þeirra verða Sindri Sigurgeirsson, formaður BÍ, Oddný Steina Valsdóttir, formaður Landssamtaka sauðfjárbænda og Einar Ófeigur Björnsson, stjórnarmaður í BÍ. Ekki liggur fyrir hverjir muni sitja í samninganefndinni fyrir hönd ríkisins en heimildir úr atvinnuvegaráðuneytinu herma að  það verði tilkynnt fljótlega eftir verslunarmannahelgi.

Aðgerðir í fimm liðum

Í skýrslu samráðshóps um endurskoðun búvörusamninga koma fram aðgerðatillögur í fimm liðum sem eiga að stuðla að jafnvægi milli framleiðslu og sölu haustið 2019.

Þær eru að innleiða fækkunar­hvata sem felast í útleið fyrir bændur 67 ára og eldri, frysta gæðastýringar­greiðslur til að draga úr framleiðslu, lækka ásetnings­hlutfall úr 0,7 í 0,5, að bændum bjóðist þátttaka í þróunarverkefni sem felist í ráðgjöf til þeirra við skipulag búreksturs og landnotkunar og að stofnaður verði stöðug­leika­sjóður sem stjórntæki til að jafna út sveiflur á mörkuðum.

Þá koma einnig fram róttækar hugmyndir um breytingar á stuðningskerfi sauðfjárbænda. Þær byggja m.a. á því að opna kerfið meira og að bændur fái frelsi til að nýta stuðninginn til fjölbreyttari starfsemi. Í stað ærgilda og gæðastýringar verði komið á nýju fyrirkomulagi sem myndi horfa til þeirra fjármuna sem hvert bú eða framleiðandi hafi fengið á undanförnum tveimur til þremur árum á grundvelli þessara tveggja stuðningskerfa. Á þeim grunni yrði til nýr réttur, svokallaður búsetu­­­grunnur. Samráðs­hópurinn telur mikilvægt að ná fram uppstokkun og einföldun á stuðningi ríkisins og skapa meiri samstöðu meðal sauðfjárbænda.

Oddný Steina Valsdóttir, formaður LS, segist leggja áherslu á að farið verði í bráðaaðgerðir fyrir haustið og að samninganefndin hittist sem allra fyrst til að komast að samkomulagi um aðgerðir. „Í meginatriðum snúast aðgerðirnar um að ná jafnvægi milli framleiðslu og eftirspurnar. Hugmyndir um búsetugrunn vekja spurningar um markmið búvörusamninganna, t.d. hvort þeir eigi að vera byggðastuðningur einvörðungu eða hvort meginhlutverk þeirra verði áfram að styðja við matvælaframleiðslu og landbúnað,“ segir Oddný. Hún telur að það þurfi að vera í forgangi að koma þeim bráðaaðgerðum sem Landssamtök sauðfjárbænda hafi talað fyrir til framkvæmda sem fyrst og að breytingar á rekstrarumhverfi afurðastöðva myndu styðja greinina til framtíðar.

Kristján Þór Júlíusson sjávar­útvegs- og landbúnaðar­ráðherra sagði í aðsendri grein, sem birt var í Morgunblaðinu og á bbl.is fyrr í vikunni, að hann bindi vonir við að endurskoðun samnings um starfsskilyrði sauðfjárræktar muni marka nýja og bjartari tíma í greininni. Hann sagði stjórnvöld leggja áherslu á að innleiða sérstaka aðlögunarsamninga um nýja starfsemi til sveita. „Með þeim verði horfið frá núverandi kerfi þar sem stuðningur við bændur er fastbundinn við ákveðið kerfi sem skilyrðir hann við ákveðna framleiðslu,“ sagði Kristján Þór. 

Tillögur samráðshóps um endurskoðun búvörusamninga má nálgast hér í heild sinni.