Grípum tækifærin í íslenskum landbúnaði

Það var ánægjulegt að undirrita í liðinni viku samkomulag um að framlengja gildandi búvörusamninga til eins árs og renna þeir því út í lok árs 2027. Fyrirkomulagið er að mestu óbreytt fyrir utan að fallið er frá því að draga árleg framlög saman um 1% á árinu 2027. Með því skapast svigrúm upp á tæpar 200 milljónir króna. Það verður nýtt til þess að auka framlög til nýliðunarstuðnings í landbúnaði og til fjárfestingastuðnings í nautgripa- og sauðfjárrækt.

Tilgangur framlengingarinnar er að skapa rými til viðræðna um það fyrirkomulag starfsskilyrða landbúnaðarins sem tekur við í ársbyrjun 2028. Undirbúningur þeirra viðræðna hefur staðið um nokkurt skeið. Stjórnvöld munu einkum taka mið af þeim áherslum sem finna má í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, landbúnaðarstefnu til ársins 2040 og reynslu núverandi kerfis.

Nýliðun, kynslóðaskipti og fæðuöryggi samofið

Ég hef áður sagt hér á síðum Bændablaðsins að í mínum huga er eitt mikilvægasta viðfangsefnið í viðræðunum hvað er hægt að gera til þess að auðvelda nýliðun og kynslóðaskipti í íslenskum landbúnaði. Í síðustu búvörusamningum var í fyrsta sinn samið um nýliðunarstuðning og sérstakir fjármunir eyrnamerktir til að auðvelda kynslóðaskipti, en ég heyri það á bændum að þær aðgerðir hafa ekki skilað nægilegum árangri. Því er nauðsynlegt að skoða af fullri alvöru hvort og hvernig hægt sé að gera hlutina öðruvísi.

Ástæðan er sú að það er algjört lykilatriði fyrir samfélagið okkar að ungt fólk sjái framtíð og tækifæri í því að starfa við búskap. Nýliðun og kynslóðaskipti eru að mínu mati samofin allri umræðu um hvernig við tryggjum fæðuöryggi þjóðarinnar til framtíðar.

Tækifæri sem okkur ber að nýta

Hvað varðar þennan mikilvæga þátt þá sé ég einnig tækifæri til þess að liðka fyrir nýliðun og kynslóðaskiptum í tengslum við endurskoðun á jarðalögum. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að jarðalögum verði breytt til að vinna gegn samþjöppun og til að stuðla að nýtingu á ræktarlandi til búsetu. Ég mun leggja slíkt frumvarp fram á næsta þingvetri. Skýrsla um eignarhald á landbúnaðarlandi sem þau Torfi Jóhannesson og Ásdís Hlökk Theodórsdóttir unnu fyrir Landbúnaðarháskóla Íslands (LBHÍ) skv. samstarfssamning við atvinnuvegaráðuneytið er mikilvægt plagg inn í vinnu við frumvarpið. Niðurstöður varpa ljósi á vannýtt tækifæri þegar kemur að nýtingu ræktunarlands hérlendis. Þannig sýnir ný flokkun landbúnaðarlands að um 486 þúsund hektarar á Íslandi teljast gott eða mjög gott ræktunarland, en aðeins ríflega 90 þúsund hektarar eru nýttir til ræktunar í dag.

Í þessu samhengi bendir skýrslan á þörfina fyrir betri yfirsýn. Við þurfum að vita hver á landið og við þurfum að vita hvernig landið er nýtt, því landnýting snýst í dag um margt fleira en landbúnað, eins og bændur þekkja vel. Engu að síður er það staðreynd að mikið af góðu ræktarlandi er í lítilli nýtingu, og Ísland er í raun eitt fárra landa í heiminum þar sem mikið af góðu ræktarlandi er ekki nýtt nægjanlega vel. Í því felast tækifæri sem okkur ber að nýta betur.

Ljóst er að spennandi tímar eru fram undan í landbúnaði á Íslandi, tækifærin eru fjölmörg og við skulum grípa þau saman.

Höfundur er atvinnuvegaráðherra