Áfram búist við fækkun sláturfjár á milli ára
Sláturtíð er nýhafin og búist er við að áfram fækki sláturfé sem kemur til slátrunar á milli ára.
„Við reiknum með að fækkun hér hjá okkur verði á bilinu 1–3 þúsund,“ segir Einar Kári Magnússon, aðstoðarsláturhússtjóri Kaupfélags Skagfirðinga (KS) á Sauðárkróki. „Mér sýnist að þetta sé svipað fyrir öll sláturhúsin hér á Norðurlandi og ég held að þetta sé almenna þróunin á landsvísu, að fækkunin geti orðið á bilinu 2–3 prósent,“ bætir hann við.
Sömu stóru sláturhúsin
Sömu stóru sláturhúsin eru starfrækt í þessari sláturtíð og þeirri síðustu. Sláturhús KS eru á Sauðárkróki og Hvammstanga, en sláturhúsið þar er í helmings eigu KS og Kaupfélags Vestur-Húnvetninga. Kjarnafæði Norðlenska (KN) hætti slátrun á Blönduósi á síðasta ári og slátrar nú eingöngu á Húsavík. KS keypti KN árið 2024 en rekstur afurðastöðvanna hefur verið aðskilin. Einar Kári áætlar að um 88 þúsund fjár verði slátrað á Húsavík, um 100 þúsund á Hvammstanga og 112 þúsund á Sauðárkróki.
Hin stóru sláturhúsin eru Fjallalamb á Kópaskeri og Sláturfélag Suðurlands á Selfossi. Björn Víkingur Björnsson, framkvæmdastjóri Fjallallambs, segist reikna með að sláturfé muni fjölga um þúsund og fara í um 25 þúsund. Steinþór Skúlason, forstjóri Sláturfélags Suðurlands, áætlar svipaðan heildarfjölda og á síðasta ári, eða um 100 þúsund.
Þrjú smærri sláturhús eru auk þess starfandi. Sláturhúsið á Refsstað í Vopnafirði, Sláturhús Vesturlands í Borgarnesi og Grímsstaðaket í Reykholtsdal í Borgarfirði.
Sauðfjárbændum fækkar
Einar Kári segist meta áætlaða fækkun út frá tölum um slátrun á fullorðnu fé í síðustu sláturtíð. „Það virðist þá mest hægt að rekja þessa fækkun til þess að sauðfjárbændur hafi hætt búskap, frekar en að starfandi bændur séu að minnka við sig.“
Eftir síðustu sláturtíð varð ljóst að sláturlömbum hefði fækkað um 95 þúsund frá sláturtíðinni 2020. Lömbum sem komu til slátrunar á Íslandi á síðasta ári fækkaði um 13 þúsund í samanburði við árið 2024 – og svipuð fækkun var árið áður. Í fyrra var hins vegar almennt mikill fallþungi til að vega upp á móti fækkun dilka, hvað kjötframleiðsluna varðar.
Hækkun afurðaverðs fylgir vísitölu
Eyjólfur Ingvi Bjarnason, formaður deildar sauðfjárbænda hjá Bændasamtökum Íslands, fjallar á vef samtakanna um afurðaverðið sem sauðfjárbændum standi til boða. Hann segir að reiknuð hækkun miðað við innlegg ársins 2025, að teknu tilliti til uppbótar á afurðaverði sem greitt var á fyrri hluta árs 2026, sé 1,4% í dilkakjöti og 2,1% fyrir kjöt af fullorðnu fé.
Sé hins vegar miðað við það verð sem greitt var síðasta haust nemi hækkunin 4,9% milli ára og fylgi hún nokkurn veginn þróun vísitölu neysluverðs síðasta árið.
Reiknað afurðaverð að landsmeðaltali fyrir dilka stendur nú í 1.122 krónum á kílóið en reiknaðist 1.106 krónur fyrir síðustu sláturtíð þegar tekið er tillit til þeirra viðbóta sem bættust við útgefið afturðaverð.
Eyjólfur segir í greininni að tölurnar segi ekki alla söguna og erfitt sé að meta áhrif þess að afurðastöðvar á Norður- og Austurlandi hætti yfirborgun á skrokka undir 13,5 kílóum. Sama eigi við um áhrif lægra afurðaverðs sem greitt verður fyrir kjöt af fullorðnu fé hjá Sláturfélagi Suðurlands í október.
Verðhækkanir á aðföngum
Segir Eyjólfur enn fremur að rekstur sauðfjárbúa hafi staðið frammi fyrir miklum hækkunum á aðföngum á undanförnum árum, vegna óstöðugleika í heimsmálum, stríðsátaka og röskun á alþjóðlegum aðfangakeðjum sem hafi haft áhrif á verð á til dæmis áburði, eldsneyti, fóðri og varahlutum. Aukin óvissa sé nú vegna lokunar Hormússunds sem sé ein mikilvægasta flutningsleið heims fyrir olíu og gas og alvarlegar truflanir þar geti haft víðtæk áhrif á heimsmarkaðsverð orku. Slík þróun geti skilað sér hratt inn í íslenskan landbúnað með hærra verði á eldsneyti, áburði, plasti, flutningum og fjölmörgum öðrum aðföngum sem tengjast orkuverði með beinum eða óbeinum hætti. Vísbendingar séu um að sú þróun sé hafin.
Eyjólfur segir að sauðfjárbú séu sérstaklega viðkvæm fyrir slíkum kostnaðarbreytingum og þess vegna segi prósentuhækkun afurðaverðs ein og sér takmarkað um raunverulega breytingu á afkomu sauðfjárbúa. Það sem skipti máli sé hvernig tekjur þróist í samanburði við þann kostnað sem þarf að leggja út til að halda framleiðslunni gangandi.
Umfjöllunin hefur verið uppfærð.
