Lögmál markaðarins
Lokaorðin 17. september 2015

Lögmál markaðarins

Höfundur: Hörður Kristjánsson
Fregnir hafa borist af miklum mótmælum evrópskra bænda að undanförnu. Eru mótmælin aðallega til komin vegna breytinga á landbúnaðarlöggjöf Evrópusambandsins og niðurlagningar á mjólkurkvóta sem áður stýrði framleiðslunni. Það hefur haft þær afleiðingar að verð á mjólk til bænda hefur hríðfallið.
 
Mótmæli bænda hafa staðið yfir meira og minna í allt sumar víða um Evrópu. Mikil pressa hefur verið frá stórverslunum í álfunni á liðnum árum um að keyra niður verð á landbúnaðarvörum. Kvótakerfi í mjólkurframleiðslu var sá hemill sem var þyrnir í augum þeirra sem töldu að markaðslögmálin væru best til þess fallin að stýra framleiðslunni. Þegar þessi öfl fengu ósk sína uppfyllta fór hins vegar athyglisvert ferli í gang. 
 
Fjárfestar sem hafa verið að leita eftir góðum tryggingum fyrir sitt fé hafa fyrir löngu uppgötvað að slíka langtímatryggingu er einna helst að finna í landbúnaði. Því hafa stórfyrirtæki með fjármagn fjárfesta á bak við sig verið kerfisbundið að kaupa upp ræktarlönd og stórbýli í Evrópu, ekki síst í mjólkurframleiðslu. Þegar séð var fram á að kvótakerfinu hjá ESB yrði hent út, hófu þessi stórfyrirtæki að gera samninga við stórverslanir um sölu á mjólk langt undir eðlilegu kostnaðarverði. Um  leið var ráðist í að stórauka framleiðsluna til að hraða vel útfærðu ferli. 
 
Smábændur og aðrir sem ekki höfðu áhættufjármagnið til að leika sér með hafa lotið í lægra haldi og ýmist neyðst til að selja stórbúunum land og rekstur, eða hreinlega farið á hausinn. Ef lögmál markaðarins fá áfram að ráða ferðinni óheft, þá mun fagurgali stórverslana um að þær séu aðeins að lækka mjólkurverð til neytenda snúast upp í andhverfu sína. Reynslan úti um allan heim sýnir að það sem kallað er „dumping“ á markaði veldur því að sterku spilararnir drepa af sér samkeppnina í skjóli fjárhagslegs úthalds. Í kjölfarið hafa hinir stóru og sterku öll tök á markaðnum og geta með skjótum hætti náð inn öllum fórnarkostnaði sínum með stórhækkun á vöruverði. Um þetta snýst dæmið í Evrópu í dag og nú óttast margir að sama verði upp á teningnum þegar fjárfestar verða búnir að ná undirtökunum í Úkraínu. 
 
Menn verða að horfa til þess að matvælaframleiðsla er ekki af sama toga og t.d. framleiðsla á hjólbörðum.  Um leið og bændum stórfækkar hverfur gríðarleg þekking úr greininni. Hætt er við að landnýtingu og framleiðslu hraki ört með skelfilegum afleiðingum fyrir fæðuöryggi viðkomandi þjóða. 
Íslenskt hráefni alla leið
Lokaorðin 21. júlí 2020

Íslenskt hráefni alla leið

Það er ekki nýtt að fjallað sé um tollamál búvara í Bændablaðinu. Í gegnum árin ...

Hinir syndlausu
Lokaorðin 2. maí 2016

Hinir syndlausu

Fjármálakerfi heimsins hafa nötrað allt frá efnahagshruninu 2008. Þótt ýmis lönd...

Aflandshamingja
Lokaorðin 20. apríl 2016

Aflandshamingja

Það verður nú að segjast eins og er að hin pólitíska umræða á Íslandi í síðustu ...

Miklar áskoranir
Lokaorðin 1. febrúar 2016

Miklar áskoranir

Íslenskir bændur standa nú frammi fyrir þeirri áskorun að gera umtalsverðar brey...

Allir vegir færir
Lokaorðin 18. janúar 2016

Allir vegir færir

Okkur eru allir vegir færir, sagði Haraldur Benediktsson, bóndi og alþingismaður...

Á tímamótum
Lokaorðin 22. desember 2015

Á tímamótum

Hugsanlega eru jarðarbúar nú á tímamótum hvað varðar möguleikana til að komast a...

Sannleikurinn er sár
Lokaorðin 4. desember 2015

Sannleikurinn er sár

Miklar vonir hafa verið bundnar við að samstaða náist meðal þjóða heims á loftsl...

Í upphafi skyldi endinn skoða
Lokaorðin 11. nóvember 2015

Í upphafi skyldi endinn skoða

Íslenskur landbúnaður hefur notið mikil stuðnings meðal almennings í landinu þrá...