Áveitugarðar á engjum Bæjar í Borgarfirði.
Áveitugarðar á engjum Bæjar í Borgarfirði.
Lesendabásinn 21. apríl 2021

Áveitur – þakkir til heimildarmanna

Höfundur: Bjarni Guðmundsson

Vorið 2019 birti Bændablaðið stutta grein mína, Minjar um áveitur?, þar sem ég spurðist fyrir um þær og þá fyrst og fremst áveitur utan hinna vel þekktu svæða þeirra, t.d. í Árnessýslu.

Og það gerðist sem oftar að lesendur Bændablaðsins brugðust vel við. Á fimmta tug heimildarmanna bentu á og/eða sögðu frá áveituminjum. Sumar þeirra hafa komist inn á fornminjaskrár; aðrar ekki. Nokkrir svarendur sendu ljósmyndir. Einnig bárust frásagnir af síðustu notkunarárum áveitna, ýmist byggðar á eigin upplifun heimildarmanns eða sögnum eldri kynslóðar. Skal þá ekki látið ónefnt að enn eru dæmi um áveitur í notkun. Sumar frásagnanna voru afar ítarlegar. Ég legg ekki í að mismuna heimildarmönnum með því að nefna suma en ekki aðra; freistast þó til þess að upplýsa að í hópi þriggja rækilegustu greinargerðanna voru tvær þingeyskar og ein rangæsk.

Svör og ábendingar bárust frá heimildarmönnum víða um land.

Svör heimildarmannanna sýna að áveitur á einu eða öðru formi hafa verið algengar í sveitum landsins nokkuð fram á tuttugustu öld. Eðlilega hefur almenn athygli beinst að hinum stóru áveitum, svo sem um Skeið og Flóa, framkvæmdum sem á þeirra tíð voru með þeim stærstu á landsvísu. En það má líka minnast þeirra mörgu og smáu sem aðeins áttu að hvetja grasvöxt á örfáum dagsláttum, jafnvel bara einni. Ræktunarfrömuðir hvöttu til áveitna á engjaræktunartímanum – fram á fyrsta fjórðung síðustu aldar. Margar minjanna eru því frá þeim tíma en einnig greindu heimildarmenn frá áveitum sem taldar eru vera mun eldri.

Við ritun áveitukaflans í bókinni Yrkja vildi eg jörð, sem út kom í fyrra, studdist ég við svör þeirra sem sendu mér fróðleik. Margt var þar þó ónefnt en svörin verða geymd. Ef til vill get ég gert efninu rækilegri skil síðar.

En að lokum það tvennt sem ég hafði í huga með þessari grein: Að minna á minjar um áveitur sem enn kunna að sjást og eiga þekkta sögu – að hlúð sé að þeim svo sem fært er og tiltækur fróðleikur um þær skráður. Og svo hitt, að þakka öllum heimildarmönnum mínum kærlega fyrir liðsemdina. Leynist enn frekari fróðleikur þigg ég hann með þökkum.

Bjarni Guðmundsson, Hvanneyri

Skylt efni: áveitur

Blekkjandi upprunamerkingar – „íslenskar“ vörur?
Lesendabásinn 17. maí 2021

Blekkjandi upprunamerkingar – „íslenskar“ vörur?

Við á Íslandi búum/lifum við þann munað að geta keypt heilnæmar og heilt yfir fr...

Hampfélagið og Samtök smáframleiðenda matvæla skora á ráðherra að bregðast við úrskurði Evrópudómstólsins
Lesendabásinn 12. maí 2021

Hampfélagið og Samtök smáframleiðenda matvæla skora á ráðherra að bregðast við úrskurði Evrópudómstólsins

Mikil verðmæti eru fólgin í ræktun og úrvinnslu iðnaðarhamps á Íslandi. Vinnsla ...

Hversu næg er íslensk þjóð sér um matvæli?
Lesendabásinn 11. maí 2021

Hversu næg er íslensk þjóð sér um matvæli?

Í febrúar kom út rit LbhÍ nr. 139 sem ber heitið Fæðuöryggi á Íslandi. Í ritinu ...

Jarðasöfnun auðmanna og fjárfestingafélaga á Íslandi
Lesendabásinn 10. maí 2021

Jarðasöfnun auðmanna og fjárfestingafélaga á Íslandi

Slow Food Foundation eru alþjóðasamtök með aðsetur í Bra á Norður-Ítalíu, stofnu...

Endurheimt votlendis verður að byggja á traustum grunni
Lesendabásinn 6. maí 2021

Endurheimt votlendis verður að byggja á traustum grunni

Árið 2018 skrifuðum við Þorsteinn Guðmundsson tvær greinar í Bændablaðið (2. og ...

Graslendi, kolefni og loftslag – eru tengsl þar á milli?
Lesendabásinn 5. maí 2021

Graslendi, kolefni og loftslag – eru tengsl þar á milli?

Graslendi eða gresjur eru yngstu gróðurbelti jarðar. Elstu minjar (steingervinga...

Austin-dráttarvélin sem lenti í skugganum
Lesendabásinn 5. maí 2021

Austin-dráttarvélin sem lenti í skugganum

Fyrra stríðið ýtti mjög undir þróun traktora, ekki síst hjólatraktora. Mannsafl ...

Heimilin eiga að vera í forgangi – ALLTAF!
Lesendabásinn 3. maí 2021

Heimilin eiga að vera í forgangi – ALLTAF!

Öll eigum við heimili. Heimilin eru eins misjöfn og þau eru mörg en öll vitum vi...