„Af hverju að banka?“
Eins og kunnugt er hefur ríkisstjórnin ákveðið að spyrja þjóðina hvort hún vilji kanna aðild að ESB. Þá er eðlilegt að spyrja, af hverju?
Á tímabili 82 ára lýðveldissögu Íslands höfum við farið frá því að vera eitt fátækasta ríki Evrópu í eitt það ríkasta í heimi. Í 18 ár höfum við að mati erlendra sérfræðinga verið öruggasta og friðsamasta þjóð/land heims. Efst á mælikvarða jafnréttis um áratugaskeið. Á mælikvarða velsældar eða hamingju (World Happiness Report) erum við ávallt í efstu 3 sætum, keppum þar við hin Norðurlöndin.
Hjá Sameinuðu þjóðunum er til mælikvarði yfir lífskjör (Human Development Report sem mælir, heilsu, menntun og efnahagsleg lífskjör). Í lok árs 2024, er Ísland í efsta sæti allra landa heims! Í öðru og þriðja sæti eru Noregur og Sviss, sem eins og Ísland eru ekki aðilar að ESB.
Þegar við horfum til þessara staðreynda er eðlilegt að spyrja, hverju ætlum við að ná með því að breyta um kúrs og sækja um aðild að ESB?
Þegar við bætum við að Ísland er hlutfallslega stórt land með fáa íbúa en mjög ríkulegar auðlindir. Auðlindir eins og heitt og kalt vatn, endurnýjanlega orku, gjöful fiskimið, jarðnæði og margar aðrar auðlindir sem okkur hefur auðnast að nýta á sjálfbæran hátt og halda fullum yfirráðum yfir.
Það er engin spurning að í þessum auðlindum og nýtingu þeirra er auðlegð okkar í 82 ár fólgin sem og mannauðinum.
Ef við skoðum landbúnaðinn þá búum við að einu besta dýraheilbrigði sem þekkist, sýklalyfjanotkun er með því lægsta sem gerist og sýklalyfjaónæmi það allra lægsta meðal samanburðarþjóða. Þetta eru líka auðlindir sem vert er að verja með kjafti og klóm. Sýklalyfjaónæmi er vaxandi ógn, bara í Evrópu telur WHO að á Evrópusvæðinu sé sýklalyfjaónæmi beint ábyrgt fyrir tugþúsunda dauðsföllum árlega og fer vaxandi.
Í samanburði við ESB löndin stendur Ísland því talsvert framar á öllum þessum sviðum sem hér hafa verið upptalin. Því til viðbótar má nefna að hagvöxtur, nýsköpun og framleiðnivöxtur er mun meiri hérlendis en í ESB ríkjunum. Okkur svipar mun meira til Norður-Ameríku hvað þessa þætti varðar.
En eru ekki lægri vextir og minni verðbólga í löndum ESB? Svarið er bæði já og nei. Í apríl síðastliðnum mældist samræmd vísitala á Íslandi 4,9%, sama var í Litáen, Lúxemborg var með 5.2% og í landinu sem tók upp evru á síðasta ári, Króatíu, 5,4%. Allt eru þetta evrulönd. Í Búlgaríu var verðbólgan 6% og í Rúmeníu 9%! Það sem er áhugavert er að kaupmáttur launa hefur á Íslandi vaxið um 68% á tímabilinu 2013-2025, en aðeins um 8% að meðaltali í löndum ESB og sama gildir um öll Norðurlöndin.
En matvælaverð, er það ekki alltof hátt á Íslandi? Aftur er svarið bæði jú og nei. Hlutfallslegur kostnaður heimila vegna matarkörfunnar er á Islandi milli 13-14% af heimilisútgjöldum og er undir meðaltali ESB vegna þess að laun á Íslandi og kaupmáttur hafa hækkað mun meira hér. Það sem er merkilegt er að allt það sem við viljum laga eru verkefni sem við munum þurfa að gera hvort sem við höldum okkar góða kúrs eða bönkum upp á í Brussel. Virðisauki á mat er t.a.m. 0% á Írlandi, 4-5% í Frakklandi, Spáni og Ítalíu og 7% í Þýskalandi. Ríkisstjórnin gæti því lækkað vsk á matvæli eins og Danir og Svíar eru að gera. Og komið þannig til móts við tekjulág heimili og síhækkandi hráefnisverð.
En það er efni í aðra grein, lausnirnar eru til. Vilji er allt sem þarf.
Höfundur er alþingismaður.
