Riðuveiki útrýmt með verndandi arfgerðum

Ný reglugerð um riðuveiki í fé hefur tekið gildi sem hefur það að markmiði að útrýma riðuveiki í sauðfé á Íslandi og byggir á stefnunni Landsáætlun um útrýmingu sauðfjárriðu, sem var endurskoðuð og endurútgefin síðasta sumar.

Helstu markmiðin sem þar birtast eru meðal annars að litlar líkur séu á að upp komi riðuveiki á landinu frá og með árinu 2028, að Ísland hljóti viðurkenningu ESB árið 2032 um að hverfandi líkur séu á að riðuveiki komi upp hér á landi og að innan 20 ára hafi sauðfjárriðu verið útrýmt á Íslandi.

Ræktun með verndandi arfgerðum

Um nýja nálgun er að ræða við útrýmingu á riðu í fé. Í stað þess að reyna að útrýma smitefninu sjálfu verður riðuveiki útrýmt með ræktun fjárstofns sem ber verndandi arfgerðir gegn riðuveiki ásamt áframhaldandi aðgerðum til að hefta mögnun og dreifingu smitefnisins. Markvisst ræktunarstarf er þegar til staðar í landinu þar sem þessi markmið liggja til grundvallar.

Reglugerðin kveður á um einföldun stjórnsýslu. Útgjöld ríkissjóðs vegna riðuveiki eiga að minnka vegna þess að fjöldi bótagreiðslna mun dragast saman og kostnaður vegna hreinsunar og upprætingar smitefnisins einnig minnka.

Bændur jafni tekjumissi innan fimm ára

Samkvæmt reglugerðinni verða aðgerðir áhættumiðaðar og beint að tilteknum áhættuflokkuðum bæjum en ekki jafnt að öllum bæjum í viðkomandi varnarhólfi líkt og verið hefur. Einnig verður öllum sauðfjáreigendum skylt að rækta fé sitt þannig að það verði ónæmt fyrir riðuveiki. Takmarkanir sem settar verða á riðubæi og áhættubæi verða hnitmiðaðri og gilda í styttri tíma eða allt niður í sjö ár, í stað tuttugu ára eins og nú er.

Bætur til bænda vegna niðurskurðar og stuðnings við uppbyggingu nýrra hjarða verða fyrirsjáanlegri og miða að því að bændur hafi náð að jafna tekjumissi vegna uppkomu riðuveiki innan fimm ára. Stjórnsýsla vegna riðuveiki færist að mestu frá atvinnuvegaráðuneytinu til Matvælastofnunar.

Heimilt að leyfa flutning fjár á afrétt

Drög að þessari reglugerð voru í samráðsgátt stjórnvalda til umsagnar í október síðastliðnum. Helsta breytingin sem gerð var í kjölfar umsagnarferilsins er sú að Matvælastofnun verður heimilt að leyfa flutning fjár með verndandi arfgerð á afrétt á fyrsta ári eftir uppkomu riðuveiki.

Fé á riðubæjum sem ekki verður leyft að flytja á afrétt, fé sem ekki ber verndandi arfgerð, skal hins vegar haldið í heimahögum á takmörkunartíma og verður Matvælastofnun heimilt að taka þátt í girðingakostnaði bænda að vissum skilyrðum uppfylltum.