Mynd/zuercher-maerkte.ch Frá bændamarkaði í Zürich.
Fræðsluhornið 20. maí 2019

„Má bjóða yður heimaslátrað svissneskt nautakjöt?“

Ólafur Margeirsson, hagfræðingur og bóndasonur
Í Sviss er, ólíkt Kúbu, eitt markaðsdrifnasta hagkerfi í heimi. Og hér í Sviss, líkt og á Kúbu þar sem mest allt er bannað, er framleiðsla bónda og sala á afurðunum beint til neytanda svo sannarlega leyfð.
 
Samtök framleiðslu- og söluaðila á bændamörkuðum Zürich, sem er stærsta borgin (400 þ. íbúar) í Sviss, voru stofnuð í apríl 1973. Samtökin vinna með stjórnvöldum, lögreglu og Zürich-borg að því takmarki að bjóða sem best upp á bændamarkaði fyrir ekki eingöngu bændurna sjálfa heldur vitanlega einnig neytendur – þ.m.t. veitingastaði og heimili. Þessir aðilar vinna saman að því að setja markaðina upp sem og þjónustu tengda þeim, s.s. heimsendingu á vörum beint af bændamarkaði. 
 
Í hverri viku eru bændamarkaðir á nokkrum stöðum í Zürich-borg. Á bændamörkuðunum má m.a. finna og kaupa beint af bónda heimaræktuð blóm, grænmeti, ávexti, osta, sultur, heimatilbúna drykki, brauð, egg og verkað kjöt af ýmsu tagi. Söluaðilar á þessum mörkuðum eru langoftast litlir framleiðendur innlendra vara, á borð við svissneskar bændafjölskyldur, en einnig má sjá smáa innflutningsaðila á vörum frá öðrum löndum, s.s. Ítalíu og Grikklandi. 
 
Heimaslátrað, innpakkað og merkt kjöt frá Hans-fjölskyldunni. Mynd / ÓM
 
 
Einn þessara bænda er Hans-fjölskyldan sem er einn af fimm seljendum kjötvara á markaðinum í Oerlikonhverfi í Zürich. Hans-fjölskyldan býður upp á nauta- og svínakjöt beint af býli. Þau slátra minni dýrunum sjálf en þar sem þau eru í eldri kantinum (yfir sextugt) treysta þau sér ekki til þess að slátra stærri nautgripum sjálf. Þau fá því mann í það verk, sem getur verið að reka slíka þjónustu fyrir marga aðra bændur, nokkurs konar örsláturhús. Hans-fjölskyldan vinnur kjötið sjálf (þurrka, reykja, krydda, o.s.frv., allt eftir vörunni sem þau eru að vinna í það skiptið), pakka því inn, merkja og selja á markaðinum í Zürich. Þau hafa með sér verðlista, líkt og venjan er hjá öllum þeim sem selja á bændamörkuðum Zürich-borgar.
 
Hans-fjölskyldan er sjálf á staðnum til að selja þér vöruna. Þau svara öllum spurningum þínum á staðnum um uppruna kjötsins, aldur og kyn dýrsins, staðsetningu býlisins og hversu lengi kjötið fékk að hanga (sem eykur meyrni þess) svo dæmi séu tekin. Þetta eykur upplýsingaflæðið til neytandans og gagnsæi framleiðsluferilsins m.v. sé milligönguaðili milli framleiðandans og kaupandans. Þá hagnast Hans-fjölskyldan meira á því að selja sína framleiðslu beint til neytandans m.v. sé milligönguaðili á borð við sláturleyfishafa í milli, því þau leggja meira til virðisaukans að baki framleiðslunni.
 
Lögregluyfirvöld í Zürich sjá um að framfylgja reglum um gæði og hreinlæti á bændamörkuðunum. Til að fá pláss á mörkuðunum verður þú að fá starfsleyfi hjá lögregluyfirvöldum sem yfirfara getu bóndans til þess að bjóða upp á heilnæma og örugga vöru. Þá er sérstaklega ýtt undir lífrænar vörur sem og vörur úr nærliggjandi héraði. Þá er stuðlað að því að mismunandi framleiðendur, s.s. góð blanda grænmetis-, kjöt- og brauðframleiðenda, séu í boði til að auka aðdráttarafl hvers markaðar.
 
Svissneskir matarframleiðendur njóta svita síns erfiðis. Þá er ábati neytandans mikill þar sem verð er fullkomlega samkeppnishæft og upplýsingaflæði um uppruna vörunnar með afburðum gott. Ávinningur samfélagsins í héraði er einnig mikill þar sem framleiðsla, sala og neysla vörunnar helst að stórum hluta innan þess, sem ýtir undir sjálfbærni og styrk hins svæðisbundna hagkerfis. 
Óskandi væri að þetta væri í boði, lögum samkvæmt, á Íslandi.
 
Þetta er grein nr. 2 af fjórum í greinaflokki Sveins og Ólafs Margeirssona um reglur og ríkisafskipti af landbúnaði víða um heim.
 
Ólafur Margeirsson,
hagfræðingur og bóndasonur