Fjölgum smávirkjunum

Myndin sem fylgir er úr nýlegri ársskýrslu Orkustofnunar fyrir árið 2019. Myndin sýnir kosti smávirkjana fyrir nærumhverfið.  Þessi grein er skrifuð til að upplýsa með hvaða hætti fjölgun smávirkjana getur bætt lífskjör á landsbyggðinni.

Stærsti galli við að flytja orku langar leiðir, er vaxandi flutningstöp. Því lengri leið, meiri flutningstöp sem svo aftur rýrir samkeppnishæfni fyrirtækja á landsbyggðinni.  Landsnet hefur upplýst að raforkutöp þeirra árið 2019 hafi numið  2,2  milljörðum árið 2019 og Landsnet þarf að kaupa orku fyrir þessum töpum árlega  eins og aðrir dreifingaraðilar raforku.  

Ég tel að raforkutöp á Íslandi kunni að vera allt að 5 milljarðar árlega og ég tek það fram að þetta er ekki nefnt hér sem gagnrýni á flutningsaðilaraforku. Þetta er nefnt til að við getum fjallað opinberlega um þessa heildarmynd og hvort við eigum að minnka þessi raforkutöp um  t.d. 60% (3 milljarðar á ári) 3 milljarðar á ári í 30 ár er = 90 milljarðar. Það er ekkert lítið í húfi! Kostnaður af raforkutöpum lendir á neytendum sem  „hækkun á flutningskostnaði raforku“.  Það er því mikilvæg græn stefna  að minnka þessi raforkutöp 

Besta leiðin til að minnka raforkutöp hratt, er að fjölga smávirkjunum hratt. Þegar smávirkjunum fjölgar þá  „detta raforkutöp dauð“ og flutningskostnaður raforku getur þá lækkað.

Stjórnvöld geta stutt betur við fjölgun smávirkjana á landsbyggðinni t.d. með lagabreytingu:

1. Aðili sem áformar smávirkjun geti óskað eftir úttekt ráðgjafarfyrirtækis um hver séu raforkutöp í því tengivirki raforku sem hann áformar að tengjast.  
2. Sami ráðgjafi geri jafnframt áætlun um lækkuð raforku-töp  þegar framleiðsla hefst. 
3. Ávinningur af orkusparnaði gæti skipst milli virkjunar og flutningsaðila (t.d. 50/50).  
4. Þegar ný virkjun tekur til starfa er strax hægt að lækka flutningskostnað raforku á svæðinu.
5. Frekari styrkir til smávirkjana  gætu t.d. verið eins og gert er í kvikmyndaiðnaði um endurgreiðslu skatta o.fl.  Smávirkjanir eru  græn verkefni.   

Það kostar mikið að senda raforku langar leiðir. Sex þrep í spennulækkun  kosta 3% tap í hverjum spennubreyti; 220 kV / 132 kV / 66 kV / 33 kV / 11 kV / og 380/220 volt til neyt-enda. 3%x 6 gera samtals =18% raforkutöp. Smávirkjanir sem tengjast beint 33 kV  spennu eyða strax raforkutapi. 

Þessir eru helstu kostir smávirkjana: 

• Minni flutningstöp
• Aukið raforkuöryggi í viðkomandi dreifikerfi.
• Smávirkjanir eru græn verkefni  (spara orku)
• Um 80% kostnaðar við byggingu nýrra smávirkjana fer til verktaka/þjónustuaðila/ starfsmanna, á viðkomandi landsvæði og eflir atvinnulíf á svæðinu.

Svo er rétt að upplýsa að erlendir staðlar gera ráð fyrir því að orkuöryggi sé mikilvægasta atriði við mat á þjóðaröryggi. 

Kristinn Pétursson