Ný framkvæmdastjórn Evrópusambandsins tók við völdum í Brussel í gær, miðvikudag, eftir að Evrópuþingið hafði yfirheyrt allan hópinn. Þingmenn gengu hart fram í yfirheyrslum og eitt ríki, Búlgaría, varð að draga tilnefndan fulltrúa sinn til baka og skipa nýjan. Fréttaskýrendur hafa rýnt í ummæli nýju framkvæmdastjóranna og reynt að ráða af þeim hvort von sé á stefnu-breytingu í málaflokkum þeirra. Það á ekki síður við um landbúnaðarmál en aðra málaflokka.
Eins og oft hefur komið fram hér í blaðinu skiptast þjóðir Evrópusambandsins nokkuð í tvö horn hvað snertir afstöðu þeirra til landbúnaðarmála. Þeir erfiðleikar sem evrópskir bændur hafa glímt við að undanförnu þar sem aðföng hafa orðið mun dýrari en verðið á afurðum ekki fylgt með hafa orðið til þess að skerpa afstöðu manna til þess hvort rétt sé að veita bændum stuðning. Frjálshyggjuarmurinn ef svo má kalla hann hefur heldur þurft að láta undan upp á síðkastið en þeir sem vilja efla stuðningskerfi landbúnaðarins sótt í sig veðrið.
Dregið úr stuðningi
Danir hafa farið einna fremst í flokki þeirra þjóða sem vilja draga úr stuðningi við bændur. Undanfarin ár hefur Danmörk átt framkvæmdastjóra landbúnaðarmála í ESB, Mariann Fischer Boel, og hún hefur gengið hart fram í því að breyta sameiginlegu landbúnaðarstefnunni (CAP) í þá átt að draga úr framleiðslutengdum stuðningi og beingreiðslum til bænda yfir í það að tengja greiðslur við land. Jafnframt hefur aukin áhersla verið lögð á umhverfismál og byggðastuðning.
Á undanförnum árum hefur hlutdeild landbúnaðarmála í heildarfjárlögum ESB farið lækkandi. Lengi vel rann drjúgur helmingur tekna sambandsins til landbúnaðarmála en nú er það hlutfall komið niður í 42% og stefnt er að því að það verði komið niður í 39% árið 2013 þegar næsta endurskoðun landbúnaðarstefnunnar er á dagskrá. Það er með öðrum orðum stefnt að því að einfalda stuðningskerfið og draga úr framlögum til landbúnaðarmála. Fischer Boel hefur beitt sér fyrir þessu og notið til þess mikils stuðnings meðal Dana.
Andstæðingar þessarar stefnu hafa eins og áður segir sótt í sig veðrið að undanförnu og í haust tókst Frökkum sem leitt hafa þann hóp að safna saman 22 af 27 ríkjum sambandsins að baki kröfu um að horfið verði af þeirri braut sem nú er fetuð. Dönum var því heldur brugðið þegar nýr framkvæmdastjóri tók við landbúnaðarmálum Evrópusambandsins af Fischer Boel því breskir og danskir blaðamenn kölluðu hann gæludýr Frakka.
Jafnrétti og samstaða
Hinn nýi framkvæmdastjóri sem tók við yfirstjórn landbúnaðarmála ESB í gær heitir Dacian Ciolos og er frá Rúmeníu þar sem hann hefur meðal annars gegnt embætti landbúnaðarráðherra. Hann er hins vegar menntaður í Frakklandi og hefur mikil tengsl við það land. Fyrir vikið hefur hann verið nefndur „annar kommissar Frakka“, enda fagnaði Sarkozy Frakklandsforseti tilnefningu hans ákaft.
Í danska blaðinu Informatíon segir að þótt Ciolos hafi sýnt mikla stjórnvisku í svörum sínum þegar Evrópuþingmenn yfirheyrðu hann hafi ekki farið hjá því að í þeim hafi kveðið við nýjan tón. Ciolos þvertók alls ekki fyrir það að áfram yrði haldið við að þróa landbúnaðarstefnuna, en stefna þeirrar þróunar gæti orðið allt önnur en sú sem verið hefur.
Danir hjuggu eftir því að nýi framkvæmdastjórinn notaði mikið orð eins og „jafnrétti“ og „samstöðu“ þegar hann lýsti því sem hann sér fyrir sér að taki við eftir 2013. Þetta hafa menn ekki síst túlkað í þá veru að nú eigi að brúa það bil sem er á milli stuðnings við bændur í nýju aðildarríkjunum í austanverðri álfunni og þá sem búa í eldri ríkjunum 15. Nú fær rúmenskur bóndi að meðaltali 39 evrur (um 6.900 ísl. kr.) á hektara í stuðning frá ESB en meðaltalið í öllu Evrópusambandinu er 219 evrur (um 39.000 kr.) á hektara.
Þetta túlka danskir stjórnmálamenn þannig að annað hvort eigi að breyta hlutföllunum í stuðningskerfinu þannig að peningar verði fluttir frá vestri til austurs – eða þá að kakan verði einfaldlega stækkuð, stuðningurinn aukinn og þar með fjárframlög til landbúnaðar. Hvorugt hugnast þeim því þeir telja að fyrrnefndi kosturinn ýti undir óarðbæran og umhverfisskæðan landbúnað í austanverðri álfunni. Auknar fjárveitingar til landbúnaðar eru þeim heldur ekki hugnanlegar.
Jafnaðarmenn hafa skipt um skoðun
Það er ekki bara í orðum hins nýja framkvæmdastjóra sem Danir telja sig finna að breytingar séu í vændum. Blaðið vitnar í tvo danska Evrópuþingmenn, fulltrúa tveggja ólíkra flokka, Jafnaðarmanna og Danska þjóðarflokksins, sem báðir eru fylgjandi niðurskurði á framlögum til landbúnaðarmála. Þeir segjast báðir finna fyrir því að málflutningur þeirra eigi minni hljómgrunn í nefndum Evrópuþingsins en verið hefur að undanförnu.
Fulltrúi Jafnaðarmanna, Christel Schaldemose, situr í landbúnaðarnefnd Evrópuþingsins og hún segir að flestir nefndarmenn vilji að landbúnaðurinn fái meira fé samhliða því að dregið verði úr kröfum um arðsemi og umhverfisvernd. Og það sem meira er, hún segist tala fyrir daufum eyrum í þingflokki jafnaðarmanna á Evrópuþinginu þegar hún berst fyrir því að ekki verði hvikað frá þeirri stefnu sem fylgt hefur verið.
Tveir stærstu þingflokkarnir á Evrópuþinginu, jafnaðarmenn og mið- og hægri menn (EPP), virðast ætla að tryggja Ciolos meirihluta í landbúnaðarnefndinni svo hann geti í það minnsta varið þau fjárframlög sem nú renna til landbúnaðarmála, ef ekki aukið þau.
Ciolos þarf hins vegar að tryggja sér stuðning innan framkvæmdastjórnarinnar til þess að auka fjárframlögin og það gæti reynst honum erfitt. Eins og staðan er í efnahagsmálunum er ekki mikil stemmning fyrir því að auka útgjöld Evrópusambandsins.
Á mynd er hinn nýi framkvæmdastjóri ESB, Dacian Ciolos.