Líf og starf 11. júlí 2019

130 ný íslensk plöntuættanöfn

Vilmundur Hansen

Dóra Jakobsdóttir Guðjohnsen grasafræðingur hefur tekið saman og gefið út orðasafn með íslenskum háplöntunöfnum. Í bókinni er einnig að finna alþýðleg ættarnöfn á ellefu erlendum málum auk latneskra nafna.

Að sögn Dóru er megintilgangur með útgáfu orðasafnsins að nöfn sem flestra háplöntuætta séu til á íslensku og aðgengileg á einum stað. „Um er að ræða öll íslensk nöfn háplöntuætta sem komið hafa fram í ýmsum ritum frá 1901, bæði aðalorð og samheiti.

Í bókinni er einnig að finna orðasöfn á ellefu erlendum málum auk latneskra nafna. Þar má finna nöfn á öllum Norðurlandamálum og færeysku, ensku, frönsku, þýsku, hollensku, spænsku og japönsku. Þá eru og birtar þær breytingar sem orðið hafa á flokkun háplöntuætta með tilkomu nýrra rannsóknaraðferða.“

Gömlum flokkunarkerfum hefur verið breytt

Í inngangi að orðasafninu segir Dóra að nýjar rannsóknaraðferðir hafi leitt til þess að laga verður öll gömlu flokkunarkerfi og að niðurstöður þeirra hafi breytt skilgreiningum margra ætta. „Ættkvíslir hafa verið fluttar milli ætta, ættum hefur verið skipt, þær sameinaðar eða skilgreindar að nýju. Því er orðið nauðsynlegt að greiður aðgangur sé að ættaskrá sem er í samræmi við þá þekkingu sem nú liggur fyrir.“

Dóra bendir á í inngangi sínum að nýjar rannsóknir sýni að tvískipting dulfrævinga í ein- og tvíkímblöðunga sé ekki lengur nothæf í flokkunarkerfinu þrátt fyrir að hún notist við þá tvískiptingu í orðaskránni.

Tuttugu ár í vinnslu

Dóra segir að orðasafnið hafi verið í vinnslu í tuttugu ár og að á þeim árum hafi margar breytingar átt sér stað og hún hafi því oft þurft að endurskoða safnið fyrir útgáfu. „Ég held þó að orðasafnið eins og það birtist núna sé nokkuð í takt við það nýjasta í fræðunum í dag.“

Ættir háplantna

Ættir háplantna, það er að segja æðplantna, í heiminum eru 479 en ættir dul-frævinga 416, ættir berfrævinga 12 og ættir byrkninga og burkna 51. Dóra segir að íslensk nöfn á viðurkenndum háplöntuættum séu í dag 293 og af þeim séu um 130 nöfn ný og birtist í fyrsta sinn á prenti í orðasafninu.

Bók sem nýtist mörgum

Orðasafnið, sem er 210 blaðsíður, er aðgengilegt og ætti að nýtast vel öllum þeim sem vinna á sviði grasafræði og ræktunar, skólum við kennslu í umhverfis- og náttúrufræðum og þýðendum og orðabókarhöfundum svo eitthvað sé nefnt.

Nöfn háplöntuætta, orðasafn með skýringum er gefið út af höfundi með styrk frá Málræktarsjóði. Aðgangur að safninu er opinn í Íðorðabanka Stofnunar Árna Magnússonar. Verð bókarinnar er kr. 3.000 og hægt er að panta hana á nofnhaplontuaetta@gmail.com.